Arddangosfa / 1 Hyd – 31 Hyd 2021

Lions and Unicorns

John Crerar

Cyhoeddwyd y byddai Gŵyl Prydain yn 1951 yn ‘Donig i’r Genedl’ gydag addewid bod gwell dyfodol a gwell cymdeithas ar y gorwel agos – cymdeithas a fyddai’n fwy cyfiawn i bawb. Roedd hefyd yn sioe i arddangos dyfodol Prydain fel gwlad fodern wedi’i hymrwymo i syniadaeth o gynnydd gwyddonol a thechnolegol. Daeth Gŵyl Prydain yn symbol o gonsensws cymdeithasol wedi’r Ail Ryfel Byd a barodd tan yr 1970au. Cafodd etifeddiaeth adeileddol yr Ŵyl ei hadlewyrchu yn y gwaith cynllunio ac adeiladu eang a welwyd – yn enwedig o ran yr adeiladau cyhoeddus, ystadau tai cyhoeddus, trefi newydd a’r isadeiledd cymdeithasol sy’n gysylltiedig â chymdeithas ddemocrataidd-gymdeithasol fodern.

Ond, yn ôl safonnau heddiw, roedd y ddelfryd Eingl-ganolog o genedligrwydd a hybwyd gan yr ‘Ŵyl’ yn golygu nad oedd llawer o le i unrhyw syniadau cyfochrog am hunaniaeth - ac eithrio ail-bwysleisio ystrydebau cenedlaethol a rhanbarthol. Prin oedd y sôn am gymlethdodau trefedigaethol enbyd o ddinistriol Prydain ychwaith. Yn ogystal, methwyd rhagweld effeithiau dinistriol cymhwyso gwyddoniaeth a thechnoleg, yn enwedig o ran datblygu arfau niwclear a’r prosesau a deunyddiau sy’n achosi’r llygredd sydd wedi esgor ar argyfwng yn yr hinsawdd a’r amgylchedd.

Yn naturiol, mae mwy nag un wedd ar hanes yr Ŵyl a mwy nag un stori i’w hadrodd. Mae prosiect ‘Lions and Unicorns’ yn defnyddio dull aml-gyfrwng sy’n cwmpasu cydadwaith rhwng elfennau gweledol a thestunol i geisio bwrw golau ar wrthgyferbyniadau cynhenid llwybr Prydain wedi’r Ail Ryfel Byd; ac wrth nodi 70 mlynedd ers cynnal Gŵyl Prydain, mae’n gyfle hefyd i ail-werthuso’r cyfnod yma yn hanes diweddar Cymru.

Proffil Artist

Portread o John Crerar

John Crerar

Ganed John Crerar yn Llundain yn 1957. Mae’n ffotograffydd dogfennol, yn wneuthurwr ffilm ac yn ddarlithydd sy’n byw yng Nghasnewydd yn Ne Cymru. Mae ei waith wedi cael ei arddangos yn eang dros y ddwy ddegawd ddiwethaf yn ogystal â chael ei gynnwys yng nghasgliadau nifer o sefydliadau, gan gynnwys Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Mae ei waith ffotograffig yn adlewyrchu ei ddiddordeb byw mewn testunau sy’n adlewyrchu datblygiad tirluniau ôl-ddiwydiannol De Cymru.

Ers ymddeol o ddysgu ym mis Gorffennaf 2014 mae John wedi gweithio ar gyfres o wahanol brosiectau gan gynnwys cyhoeddi cyfrol o ffotograffau o hen adeiladau sinema De Cymru. Mae hefyd wedi datblygu arddangosfa o’r enw ‘The Rookery’, a gafodd ei dangos am y tro cyntaf yn Oriel Y Dyfodol, yn Y Pierhead ym Mae Caerdydd ym mis Mai 2019.

Ym mis Gorffennaf 2019 derbyniodd grant ymchwil a datblygu gan Gyngor Celfyddydau Cymru i ddatblygu ei brosiect diweddaraf, ‘Lions & Unicorns’.